تاریخ علم حقوق (5)؛ قانوننامهی دراکو
پیش از پدیدآمدن قوانین مکتوب، انسانها برای انتقال دانش، سنن و قوانین از نسلی به نسلی دیگر بر حافظه و سنت شفاهی اتکا داشتند. ازاینرو ویلیام سیگل، مورخ و محقق حقوقی، علم حقوق را اینچنین توصیف کرده است: «علمی که با واژگانِ مکتوب زندگی میکند. واژگان خودشان موضوع این علماند، واژگان خودِ قوانیناند». در سال ۶۲۱ پیش از میلاد دراکو، دولتمرد و فرمانروای آتنی، نخستین قوانین مکتوب آتن و یونان باستان را عرضه کرد.
در تاریخ جز دربارهی قوانینی که دراکو از آنها پاسداری کرده است و نیز دربارهی شدت مجازاتهایی که او برای جرایم مقرر کرده است، مطلب دیگری ثبت نشده است. پلوتارک، مورخ و زیستنامهنگار یونانی، میگوید در قوانین دراکو کیفر تقریبا همهی جرایم مرگ بود. پیش از او دِمادس، خطیب یونانی، گفته است که قوانین دراکو با خون نوشته شده است نه با مرکب. روایتهای متعددی وجود دارد که در آنها از دراکو پرسیده شده است که چرا برای جرایم کوچک کیفر مرگ مقرر کرده است. در یکی از آنها او پاسخ میدهد که «کوچکترین جرایم مستوجب کیفر مرگ است، من برای جرایم بزرگتر کیفر بزرگتری نتوانستهام بیابم».
قوانین دراکو تا حدودی ناشی از رشد این ایده در میان طبقات پایینتر (از جمله بومیان، آزادزادگان و خردهمالکان) بود که قانون باید برای همگان باشد و در دسترس همهی مردم باشد. چنانکه رنه آلبرت ورسمتر گفته است، تا این زمان «قوانین در ذهن اشراف و کاهنانشان جای داشت، لذا شهروندان عادی نمیتوانستند به یک صفحه و پاراگراف اشاره کنند و بگویند که «حقوق من در اینجا ذکر شده است»». دراکو در مشهورترین قانون خود میان قتل عمد و غیرعمد تمایز قائل شده است. این تمایز پیشگام قوانین کنونی ناظر به قتل بوده است. او برای جرایم کوچکتر نیز کیفر تبعید را، بهجای قصاص، مقرر کرده بود.
گرچه واژهی «دراکویی» امروزه به قوانینی که اجرایشان دشوار است و یا به مجازاتهای شدید دلالت دارد، اما برخی از متخصصان بر این باورند که همهی آن قوانین مذکور را الزاما دراکو وضع نکرده است. کاری که دراکو کرده است مکتوبکردن قوانین است و همین عنوان «نگارنده»ی قوانین است که باعث شده میراث حقوقی او حفظ شود.
منبع:
Roffer, H. Micheal, The Law Book: from Hammurabi to the International Criminal Court, 250 Milestones in the History of Law, Sterling New York, 2015.
کلمات کلیدی: حقوق، یونان باستان، دراکو
